Van’da trafik artık bir ulaşım meselesi değil; yaşayan bir organizma. Yönetim değişir, tabelalar değişir, makam koltukları el değiştirir… Ama o kavşakta bekleyen araç değişmez. Aynı yerde, aynı saatte, aynı sabır testi.
MASTER PLAN” DOSYASI – TRAFİĞE TAKILDI
Her dönem başlarken büyük cümleler kurulur:
“Alternatif yollar açılacak.”
“Trafik master planı hazır.”
“Denetimler artacak.”
Sonra şehir yine aynı iki-üç caddeye yığılır. Yeni yol denilen şey, eski yolun makyajlı versiyonu olur. Şehir büyümeden merkez şişer. Plan vardır; uygulama ise mevsimliktir.
YAYA GEÇİDİ Mİ, MİNİ TERMİNAL Mİ?
Yaya geçitleri teoride yayalar içindir. Pratikte ise bazı halk otobüsü ve minibüsler için “kısa süreli transfer merkezi” işlevi görür. Yolun ortasında durulur, yolcu indirilir, bindirilir. Arkada onlarca araç mı bekliyor? O bekleme şehir kültürünün bir parçasıdır.
Yayalar karşıya geçerken araçlara güvenmez. Araçlar yayaya yol vermez. Ortada yazılı kurallar vardır; uygulama ise kişisel inisiyatife bağlıdır.
ÇİFT SIRA PARK: GELENEKSEL SANATIMIZ
Çift sıra park artık ihlal değil, refleks.
Üçlü park “iki dakikalık işim var” gerekçesiyle meşrudur.
Yol daralır, trafik sıkışır, kimse şaşırmaz. Çünkü şaşırmak için beklenti gerekir.
HAT ŞOFÖRLERİ: FORMULA 1 – YOLCU BAŞINA PRİM LİGİ
Bir yolcu parası için şerit değiştiren, birbirini sollayan, durak yarışına giren hat şoförleri… Araç tıka basa dolu, ayakta kapasite aşılmış, emniyet ikinci planda. Önemli olan bir kişi fazla almak.
Durak dışı yolun ortasında yolcu indirip bindirmek sıradan bir pratik. Kenara yanaşmak zahmetli; yol ortası daha pratik. Arkadaki araçlar mı? Onlar da sistemin doğal parçası.
AĞIR TONAJ SERBESTİSİ
Şehir içi trafik zaten kilitliyken yük kamyonları, tırlar, büyük servis otobüsleri saat sınırlaması olmadan dolaşır. Giriş-çıkış düzeni kağıt üzerinde vardır; sahada ise herkes kendi saat diliminde yaşar.
ŞİKAYET HATTI: 40 TELEFON, 1 SONUÇSUZLUK
Şikayet etmek isteyen için ayrı bir maraton başlar.
Bir numara aranır, başka numaraya yönlendirilir.
Bir birim diğerine pas atar.
Sonuç? Şikayet eden yorulur. Sistem yorulmaz.
Takip eden azdır; ciddiye alan daha az.
“BİZE KİMSE KARIŞAMAZ” PSİKOLOJİSİ
Bazı toplu taşıma aktörlerinin mafyavari tavırları, ekonomik güçleri ya da sosyal bağlantılarıyla kurala tabi olmadıklarını düşünmeleri… Denetimin kendilerine işlemeyeceği inancı… Bu özgüven, kuralsızlığı kalıcı hale getirir.
BİLİNÇLENDİRME YOK, ALIŞKANLIK VAR
Sürücüye sürekli eğitim yok.
Yayaya düzenli farkındalık çalışması yok.
Toplu taşıma kültürü gelişimi yok.
Ama güçlü bir cümle var:
“Burası böyle.”
ÖZETLE
Van’da trafik asfaltın değil, iradenin sıkışmasıdır.
Kural var. Yetki var. Kurum var.
Eksik olan süreklilik, eşit uygulama ve kararlılık.
PEKİ NE YAPILABİLİR?
(Mizah bir yana, mesele ciddi.)
Gerçek ve Sürekli Denetim
Bir haftalık “operasyon” değil, kalıcı uygulama.
Çift sıra parkta istisna olmamalı. Hat ihlallerinde yaptırım uygulanmalı.
Toplu Taşıma Disiplini
Durak dışı yolcu indirme-bindirme kesin biçimde engellenmeli.
Kapasite aşımı ciddi şekilde denetlenmeli.
Hat düzeni rekabet değil, sistem mantığıyla işletilmeli.
Ağır Tonaj Saat Sınırı
Kargo kamyonları, ilçe servis minübüsleri, personel servisi büyük otobüsler ve büyük araçlara net giriş-çıkış saatleri uygulanmalı ve taviz verilmemeli.
Şehir Merkezi Yükünün Azaltılması
Alternatif ticaret ve kamu alanları geliştirilerek yoğunluk dağıtılmalı.
Şeffaf Şikayet Sistemi
Tek numara, takip edilebilir kayıt sistemi, geri bildirim zorunluluğu.
Sürekli Eğitim ve Farkındalık
Sürücüye düzenli eğitim, yayaya bilinç kampanyası.
Kuralın tavsiye değil zorunluluk olduğu kültürü oluşturulmalı.
Sonuç olarak;
Yol yapılabilir. Kavşak düzenlenebilir. Sistem kurulabilir.
Ama herkes kurala uymadıkça,
Kurallar sadece tabelada kalır.
Ve şehir her sabah aynı soruyla uyanır:
"Trafik mi var, yoksa biz mi alıştık?"
